Senioren veilig onderweg: tips voor de e-bike, wandelen en op reis

Senioren veilig onderweg: dat begint bij een paar gewoontes die weinig moeite kosten. Op de e-bike gaat het vooral mis bij lage snelheid, dus bij opstappen, wegrijden en afstappen. Bij wandelen en reizen draait het om voorbereiding: iemand laten weten waar je bent, je medicijnen goed geregeld en je noodgegevens bij je.

In dit artikel lees je per situatie wat helpt, van de fiets tot de vakantie in het buitenland. Woon je zelfstandig en wil je vooral je huis veiliger maken? Kijk dan bij langer zelfstandig thuis wonen.

Hoe veilig is de e-bike voor senioren?

De elektrische fiets houdt veel mensen langer mobiel, en dat is waardevol. Tegelijk zie je de keerzijde terug in de cijfers van VeiligheidNL. In 2024 waren er naar schatting 74.300 bezoeken aan de spoedeisende hulp na een fietsongeval. Minstens 19 procent van die fietsers reed op een elektrische fiets, en tussen 2020 en 2024 verdubbelde het aantal SEH-bezoeken na een ongeluk met een e-bike.

Na de groep van 12 tot 17 jaar is de groep van 55 tot 69 jaar relatief het vaakst slachtoffer. Hoeveel van de stijging komt doordat meer mensen elektrisch fietsen, is nog niet duidelijk. Wel is duidelijk waar het vaak misgaat, en daar kun je zelf iets aan doen.

Veilig op- en afstappen van je e-bike

Volgens het programma Doortrappen van de overheid ontstaan veel valpartijen bij lage snelheid. Onder de 5 km/u wil een fiets zigzaggen en omvallen; boven de 10 km/u blijft hij bijna vanzelf rechtop. Hoe korter je langzaam rijdt, hoe beter. Doortrappen beschrijft deze manier als de veiligste:

1. Ga naast de fiets staan en breng één been binnendoor naar de andere kant. Daarvoor heb je een lage instap nodig.
2. Ga op het zadel zitten, met de fiets rechtop en minstens één voet stevig aan de grond.
3. Zet de andere trapper omhoog en trap die in één krachtige beweging omlaag, in een versnelling die niet te licht en niet te zwaar is.
4. Zet dan pas je andere voet op de trapper en trap door.

Afstappen gaat andersom: rem met beide handen tot stilstand, blijf zitten, zet een voet stevig neer en breng dan het andere been naar dezelfde kant. Dat lukt alleen als het zadel laag genoeg staat. Een fietsenmaker kan het zadel lager en iets naar achteren zetten, zodat je toch krachtig kunt trappen.

Heb je een nieuwe e-bike of heb je een tijd niet gefietst? Oefen dan eerst op- en afstappen en remmen, op een rustige plek en een rustig moment.

Wandelen, het openbaar vervoer en een dagje uit

Voor wandelen en reizen met het OV gelden een paar eenvoudige gewoontes:

• Laat weten waar je heen gaat. Vertel je partner, buurman of een van de kinderen welke route je loopt en hoe laat je terug denkt te zijn.
• Neem een opgeladen telefoon mee. Zet de belangrijkste nummers bovenaan in je favorieten.
• Wees zichtbaar. Kies in de schemering lichte kleding of iets reflecterends.
• Neem de tijd bij in- en uitstappen. Wacht tot de bus of tram echt stilstaat en houd je vast.
• Neem je medicijnen mee voor de hele dag, plus wat extra als het later wordt.

Loop of fiets je vaak alleen, bijvoorbeeld een lange tocht over de heide? In veilig alleen hardlopen en wandelen staat een uitgebreidere checklist.

Op vakantie: medicijnen en een medicijnpaspoort

Ga je op reis, bestel je medicijnen dan op tijd bij je apotheek. Apotheek.nl geeft deze tips:

• Neem genoeg medicijnen mee voor de hele reis en de week erna.
• Vraag bij je apotheek een medicijnpaspoort aan: een overzicht van je medicijnen en zaken als allergieën. Handig als je op je bestemming naar een dokter of apotheek moet. Het is geen reisdocument voor de douane.
• Gebruik je een medicijn dat onder de Opiumwet valt, zoals sterke pijnstillers of bepaalde slaapmiddelen? Dan heb je een medicijnverklaring nodig. Je apotheker weet of dat voor jou geldt.
• Ga je vliegen, stop je medicijnen dan in je handbagage. In het bagageruim kan het vriezen.

Senioren veilig onderweg met noodgegevens bij je

Gaat het onderweg toch mis, dan wil je dat wie je helpt snel weet wie je bent, welke medicijnen je gebruikt en wie er gebeld moet worden. Je telefoon kan dat vertellen als je Medische ID hebt ingesteld, maar een telefoon zit soms diep in een fietstas of is na een val kapot.

Een SOS-armband met NFC en QR zit om je pols, waar een omstander hem ziet. Op de tag staan de woorden HELP en SCAN ME. Wie je helpt, houdt een telefoon tegen de armband of scant de QR-code met de camera, en ziet in de browser je noodpagina. Daarop staan de gegevens die jij hebt ingevuld, met knoppen om je contactpersonen met één tik te bellen. Een app is niet nodig; wel internet op de telefoon van wie scant (zie is er internet nodig).

Handig voor onderweg:

• Op vakantie: de noodpagina is er in het Nederlands, Engels en Spaans en volgt de taal van de telefoon die scant.
• Op de fiets: plak een van de stickers met NFC en QR op je helm. Waarom de helm een goede plek is, lees je in noodgegevens op je fietshelm.
• Medische gegevens: die kun je afschermen met een wachtwoord. Wat je openbaar laat, zoals je contactpersonen, ziet iedereen die scant.

De armband is waterdicht en heeft geen batterij, dus je kunt hem gewoon omhouden. Een armband vervangt geen goede voorbereiding, maar zorgt ervoor dat de mensen die je helpen niet hoeven te raden. Zorg je voor een partner of ouder die vergeetachtig wordt, lees dan ook wat je doet bij dwalen bij dementie.

Veelgestelde vragen

Is een e-bike gevaarlijker dan een gewone fiets?

Uit onderzoek van VeiligheidNL naar SEH-bezoeken bleek dat mensen op een elektrische fiets een grotere kans hadden op aanzienlijk letsel of een ziekenhuisopname dan mensen op een gewone fiets, ook na correctie voor leeftijd en geslacht. Ook hadden ze vaker hersenletsel. Dat is geen reden om te stoppen, wel om rustig te wennen aan de snelheid en het gewicht van de fiets.

Ik heb zelf geen smartphone. Kan ik dan toch een ICESCAN dragen?

Ja. Wie de ICESCAN scant, gebruikt zijn eigen telefoon; jij hebt er geen nodig om hem te dragen. Voor het activeren en invullen is wel een telefoon of computer met internet nodig. Een kind, kleinkind of buur kan je daarmee helpen. Je activeert met een e-mailadres en een inlogcode die per mail komt.

Kan ik een ICESCAN-sticker op mijn rollator of scootmobiel plakken?

Dat kan, en het helpt als je bij je rollator of scootmobiel wordt gevonden. Maar val je ervan af of ben je er even niet bij, dan is de sticker niet bij jou. Draag daarom bij voorkeur ook iets op je lichaam, zoals een armband of een broche op je jas. Elke drager heeft een eigen code, dus je vult ze los van elkaar in.

Werkt mijn noodpagina ook als ik in het buitenland ben?

Ja, zolang de telefoon van wie scant internet heeft. Dat geldt in het buitenland net zo als thuis. De noodpagina toont zich in het Nederlands, Engels of Spaans, afhankelijk van de taal van die telefoon. Houd wat je zelf invult kort en eenvoudig, dan is het ook voor een buitenlandse hulpverlener goed te volgen.