Senior z chorobą Alzheimera, który się gubi: jak się przygotować i co robić, gdy zaginie

Jeśli senior z chorobą Alzheimera się gubi, nie jesteś bezradny. Mama wychodzi wieczorem z domu albo tata nie wraca ze spaceru, którym chodzi od dwudziestu lat. To ogromny stres, ale kilka prostych kroków zmniejsza ryzyko zaginięcia i bardzo przyspiesza poszukiwania: sąsiedzi, którzy wiedzą o chorobie, numer telefonu opiekuna, który senior ma zawsze przy sobie, i aktualne zdjęcie w Twoim telefonie.

Jeśli bliski mimo to zaginie, nie czekaj. Od razu zadzwoń pod 112 albo idź do najbliższej jednostki policji. Poniżej przeczytasz, dlaczego osoby z otępieniem się gubią, co przygotować wcześniej i co robić krok po kroku, gdy ktoś nie wraca do domu.

Dlaczego osoba z chorobą Alzheimera się gubi?

Zwykle splatają się dwie rzeczy. Pierwsza to niepokój: poczucie, że trzeba coś zrobić albo gdzieś iść, bez wiedzy, co dokładnie. Chodzenie bywa wtedy sposobem na rozładowanie napięcia, a nie złośliwością. Druga to kłopoty z orientacją. Znaną trasę chory często pokonuje jeszcze długo, ale objazd, nowe centrum handlowe albo parking potrafią wystarczyć, żeby się zgubił. Policja w kampanii #JestemTuCZEKAM opisuje, że w zaawansowanym stadium choroby senior potrafi zabłądzić nawet w znanej okolicy.

To nie są pojedyncze przypadki. Według policji od stycznia do końca września 2024 roku zarejestrowano w Polsce 1551 zaginięć osób w wieku 60+, a krótkich „zagubień”, które nie trafiły do statystyk, było znacznie więcej.

Jak zapobiegać zaginięciu seniora z demencją?

Wychodzenie z domu jest dobre, także przy otępieniu. Celem nie jest zamknięcie bliskiego w czterech ścianach, tylko sprawienie, żeby był bezpieczniejszy na zewnątrz. Policja w poradniku kampanii #JestemTuCZEKAM radzi m.in.:

• Numer opiekuna przy seniorze. Dobrze sprawdza się opaska na rękę albo „metka” wszyta w ubranie z numerem telefonu do opiekuna; wszywki senior nie zgubi i nie wyrzuci.
• Uprzedzenie sąsiadów. Powiedz sąsiadom i osobom z otoczenia, że Twój bliski ma problemy z pamięcią i może potrzebować pomocy. Broszura Rzecznika Praw Obywatelskich dodaje do tej listy przyjaciół, krewnych i sprzedawców w okolicznych sklepach.
• Znajomość ulubionych miejsc. Wiedz, gdzie Twój bliski lubi chodzić, czym się interesuje i z kim się przyjaźni. To bardzo pomaga w poszukiwaniach.
• Codzienny kontakt, jeśli senior mieszka sam.

Do tego kilka prostych rzeczy w domu i wokół niego: rozpoznawalne drzwi wejściowe, te same trasy spacerów i wystarczająco dużo ruchu i zajęć w ciągu dnia.

Co przygotować wcześniej, na wszelki wypadek?

To zajmie chwilę, a bardzo pomoże, jeśli coś się wydarzy:

1. Zrób aktualne zdjęcie. Fryzura i okulary powinny się zgadzać, więc po wizycie u fryzjera albo zmianie okularów zrób nowe.
2. Zapisz ważne numery w telefonie. Sąsiedzi, lekarz i linia wsparcia Fundacji ITAKA dla rodzin osób zaginionych: +48 22 654 70 70, czynna całą dobę.
3. Spisz informacje, o które zapyta policja. Według policyjnej listy kontrolnej to m.in. PESEL lub data urodzenia, rysopis, stan zdrowia i przyjmowane leki, ulubione miejsca, kontakty do rodziny i znajomych, dawne miejsca pracy i zamieszkania.
4. Zadbaj, żeby bliski miał przy sobie Twój numer. Na opasce, wszywce albo broszce. Jeśli ma telefon, ustaw kartę medyczną z Twoim numerem jako kontaktem alarmowym.

Opaska, wszywka czy broszka: co sprawdza się najlepiej?

Karteczka w kieszeni ma swoje słabości. Zostaje we wczorajszej kurtce albo nikt jej nie znajdzie, bo obca osoba nie przeszukuje cudzych kieszeni. A ktoś, kto się zgubił, często nie potrafi powiedzieć, że ma przy sobie kartkę. Pomaga to, co widać i co jest przypięte do ubrania lub założone na rękę.

Do tego służy broszka ICESCAN. Przypinasz ją do swetra, kurtki albo torby, a na niej widnieją napisy HELP i SCAN ME. Osoba, która zagadnie Twojego bliskiego, przykłada telefon do broszki albo skanuje kod QR aparatem. W przeglądarce otwiera się strona alarmowa Twojego bliskiego z przyciskami, którymi jednym dotknięciem można zadzwonić do Ciebie albo do innego kontaktu. Aplikacja nie jest potrzebna, ale telefon osoby skanującej musi mieć internet.

Co wpisać? Na przykład:

• że Twój bliski ma chorobę Alzheimera i jak najlepiej mu pomóc („mów spokojnie, często chce wracać do domu rodzinnego”);
• do pięciu kontaktów: opiekuna, sąsiadkę, brata;
• leki i choroby, o których powinien wiedzieć ratownik.

Imię może pomóc w spokojnym nawiązaniu rozmowy, ale zobaczy je każdy, kto zeskanuje broszkę, więc zdecyduj, czy chcesz je pokazać. Dane medyczne możesz ukryć za hasłem. Gdy coś się zmienia, poprawiasz profil sam, bez kupowania nowej broszki. Więcej o tym, co pokazać publicznie, przeczytasz w artykule jakie dane alarmowe wpisać.

Uczciwie trzeba powiedzieć, czym broszka nie jest. To nie lokalizator GPS: nie widzisz, gdzie jest Twój bliski, i nie dostajesz powiadomienia, gdy ktoś ją zeskanuje. Pomaga osobie, która go znajdzie, szybko się z Tobą skontaktować. Lokalizator i widoczny numer telefonu dobrze się więc uzupełniają. Jeśli Twój bliski zdejmuje biżuterię, wybierz miejsce, którego nie traktuje jak ozdoby, albo połącz broszkę z opaską 16 cm.

Co robić, gdy senior z demencją zaginie?

Bliski nie wraca dłużej niż zwykle albo zachowuje się inaczej niż zwykle? Policja przygotowała listę kontrolną. Na jej podstawie:

1. Natychmiast zawiadom policję. Zadzwoń pod 112 albo idź do najbliższej jednostki policji. Nie musisz czekać 24 godzin, a każda godzina zwłoki powiększa obszar poszukiwań. Od razu powiedz, że chodzi o osobę z chorobą Alzheimera.
2. Przekaż aktualne zdjęcie i wszystkie informacje: w co był ubrany, jakie leki przyjmuje, czy ma przy sobie telefon albo lokalizator.
3. Zgłoś zaginięcie do Fundacji ITAKA. Dostaniesz tam dodatkową pomoc i wsparcie.
4. Sprawdź ulubione miejsca: stałą trasę spaceru, dawne miejsce pracy, okolicę domu rodzinnego.
5. Niech ktoś zostanie w domu, na wypadek gdyby bliski wrócił sam.
6. Rozpowszechnij informację w okolicy, w mediach społecznościowych i w lokalnych mediach. Poproś o pomoc rodzinę i znajomych.
7. Daj znać, gdy się odnajdzie: policji, fundacji i wszystkim, których zawiadomiłeś.

Gdy bliski wróci, uspokój go. Złość i wyrzuty tylko pogłębiają niepokój osoby z otępieniem, nawet jeśli Twój strach jest całkowicie zrozumiały.

Najczęstsze pytania

Czy lokalizator GPS jest lepszy od broszki z danymi alarmowymi?

Robią coś innego. Lokalizator pokazuje Ci, gdzie jest Twój bliski, ale trzeba go regularnie ładować. Broszka z danymi alarmowymi nie ma baterii i pomaga przechodniowi, który znajdzie Twojego bliskiego, od razu do Ciebie zadzwonić. Policja wymienia oba rodzaje rozwiązań jako przydatne, więc najlepiej działają razem.

Jak przekonać bliskiego, żeby nosił broszkę?

Nie przedstawiaj jej jako sprzętu medycznego. Przypnij ją do swetra albo kurtki, które bliski lubi nosić, albo do torby, którą zawsze zabiera. Wytłumacz krótko, że dobrze, jeśli ludzie będą mogli do Ciebie zadzwonić, gdy będzie potrzebował pomocy. Jeśli to się nie uda, dobrą alternatywą może być brelok przy kluczach do domu.

Kto wypełnia dane, jeśli bliski nie może zrobić tego sam?

Może to zrobić opiekun. Broszkę aktywujesz adresem e-mail i kodem, który przychodzi e-mailem, a potem wpisujesz dane. To, co znajdzie się w profilu, w miarę możliwości ustal razem z bliskim i aktualizuj profil, gdy zmieniają się leki, adres albo kontakty.

Gdzie szukać wsparcia jako opiekun?

Opieka nad osobą z chorobą Alzheimera bywa bardzo obciążająca. Polskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera prowadzi telefon zaufania pod numerem +48 22 622 11 22. Rodziny osób zaginionych mogą też dzwonić na całodobową linię wsparcia Fundacji ITAKA: +48 22 654 70 70.