Atak padaczki: co powinien wiedzieć świadek i jakie dane alarmowe mieć przy sobie

Gdy jesteś świadkiem ataku padaczki, najważniejsze jest bezpieczeństwo chorego, a nie zatrzymanie napadu. Zachowaj spokój, odsuń twarde i ostre przedmioty, niczego nie wkładaj do ust i mierz czas. Pogotowie (112 lub 999) wzywasz, gdy drgawki trwają dłużej niż 5 minut, napady się powtarzają, to pierwszy napad w życiu albo chory się zranił.

Dla osoby z padaczką ważne jest jeszcze coś: świadek zwykle nie wie, czy to znana choroba, czy coś nowego, i nie zna nikogo, do kogo mógłby zadzwonić. Tę lukę wypełniają dane alarmowe. Poniżej przeczytasz, jak pomóc przy napadzie, kiedy dzwonić po karetkę i co warto wpisać do profilu alarmowego.

Jak rozpoznać napad padaczkowy?

Padaczka (epilepsja) to częsta choroba: według mp.pl dotyczy około 1% ludzi. Większość osób kojarzy ją z nagłym upadkiem, sztywnieniem i drgawkami całego ciała. To jednak tylko jeden rodzaj napadu. Inne wyglądają spokojniej: ktoś na chwilę „wyłącza się”, patrzy w jeden punkt, nie reaguje albo wykonuje dziwne, powtarzalne ruchy.

Właśnie dlatego obcym trudno ocenić sytuację. Po napadzie chory bywa zdezorientowany i senny, czasem przez dłuższy czas. Może też nie pamiętać, co się stało, i nie umieć od razu odpowiedzieć na pytania.

Co robić podczas ataku padaczki?

Portal pacjent.gov.pl opisuje te kroki:

1. Zachowaj spokój. Większość napadów kończy się sama po krótkim czasie.
2. Usuń niebezpieczne przedmioty z otoczenia chorego, np. krzesło, kubek z gorącą herbatą, rower.
3. Zmierz czas. Spójrz na zegarek albo włącz stoper w telefonie. Czas trwania napadu to ważna informacja dla ratowników.
4. Ułóż chorego w pozycji bocznej, gdy drgawki ustąpią, żeby drogi oddechowe pozostały drożne.
5. Zostań przy nim, aż w pełni odzyska przytomność i będzie wiedział, gdzie jest.

Czego nie robić:

• Nie próbuj zatrzymać napadu ani przytrzymywać rąk i nóg.
• Nie wkładaj niczego do ust: ani palców, ani łyżki, ani portfela.
• Nie podawaj nic do picia, dopóki chory nie jest w pełni przytomny.

Jeśli chory ma przy sobie lek przerywający napad, a jego bliscy nauczyli Cię, jak go podać, postępuj zgodnie z tą instrukcją. Według mp.pl taki lek przewiduje się przy napadzie przedłużającym się ponad 3–5 minut, a o tym, czy i jaki, decyduje lekarz.

Kiedy dzwonić pod 112 lub 999?

Pacjent.gov.pl wymienia sytuacje, w których trzeba wezwać karetkę:

• to pierwszy napad padaczkowy w życiu tej osoby;
• drgawki trwają dłużej niż 5 minut;
• napady następują po sobie, a chory nie odzyskuje przytomności;
• napad ma kobieta w ciąży albo osoba chora na cukrzycę;
• podczas napadu doszło do urazu.

Pod 112 lub 999 powiedz, co widzisz, od kiedy trwa napad i gdzie jesteś. Jeśli wiesz, że chory ma padaczkę, przekaż to dyspozytorowi.

Zwróć uwagę na pierwszy punkt. Świadek nie wie, czy to pierwszy napad, czy znana choroba. Jeśli nie ma żadnej informacji, zadzwoni po karetkę na wszelki wypadek. To dobra decyzja, ale osoba z rozpoznaną padaczką, która miała typowy, krótki napad, często wolałaby, żeby najpierw zadzwonić do kogoś bliskiego. Dlatego warto, żeby świadek mógł to sprawdzić.

Jakie dane alarmowe przydają się przy padaczce?

Dobre dane odpowiadają na pytania świadka i ratownika: czy to znana choroba, jak zwykle wyglądają napady, kiedy trzeba wzywać pomoc i do kogo zadzwonić. Przykładowy układ:

• Rozpoznanie. „Padaczka, leczona od 2018 roku”. Krótko, bez szczegółów diagnostycznych.
• Jak wyglądają Twoje napady. Na przykład: „Napady z drgawkami, zwykle 1–2 minuty, potem jestem senny przez około pół godziny”.
• Kiedy wezwać pogotowie. Napisz, co ustaliłeś z lekarzem, np. „Dzwoń pod 112, jeśli drgawki trwają dłużej niż 5 minut albo się powtarzają”.
• Leki z dawkami, także lek przerywający napad i miejsce, w którym go nosisz.
• Inne choroby i alergie, zwłaszcza cukrzycę albo ciążę, bo przy nich zawsze wzywa się karetkę.
• Do pięciu kontaktów alarmowych, z osobą, która zna Twoją padaczkę, na górze listy, oraz kontakt do neurologa.

Szczegóły, których świadek nie potrzebuje, możesz zabezpieczyć hasłem. Informację o padaczce i krótką instrukcję zostaw widoczną. Więcej o tym, co pokazać, a co ukryć, przeczytasz w artykule jakie dane alarmowe wpisać.

Jak dane trafiają do świadka?

Na identyfikatorach ICESCAN widnieją napisy HELP i SCAN ME, kod QR i znak NFC. Osoba, która Ci pomaga, przykłada telefon albo skanuje kod aparatem. W przeglądarce otwiera się Twoja strona alarmowa z danymi, które sam wpisałeś, i z przyciskami, którymi jednym dotknięciem można zadzwonić do Twoich kontaktów. Aplikacja nie jest potrzebna, ale telefon osoby skanującej musi mieć internet. Jak działa skanowanie i co zrobić, gdy się nie udaje, opisujemy w artykule NFC i kod QR w nagłych wypadkach.

Który identyfikator wybrać?

• Opaska jest na ciele zawsze, także gdy upadniesz na ulicy bez torby. To najpewniejszy wybór, jeśli napady zdarzają się poza domem.
• Brelok przy kluczach sprawdzi się jako uzupełnienie, np. w pracy albo na siłowni.
• Broszka na kurtce lub torbie jest dyskretna, jeśli nie lubisz nic nosić na nadgarstku.

Identyfikator nie wysyła powiadomienia ani lokalizacji, gdy ktoś go zeskanuje. Pomaga osobie, która jest przy Tobie, szybko zrozumieć sytuację i zadzwonić do kogoś, kto Cię zna.

Najczęstsze pytania

Czy po każdym napadzie trzeba wzywać karetkę?

Nie zawsze. Pacjent.gov.pl wymienia konkretne sytuacje: pierwszy napad, drgawki dłuższe niż 5 minut, napady jeden po drugim bez odzyskania przytomności, ciąża, cukrzyca albo uraz. Jeśli nie wiesz, czy któraś z nich zachodzi, dzwoń. Dyspozytor pomoże Ci ocenić sytuację.

Co napisać, jeśli moje napady wyglądają nietypowo?

Opisz je prostymi słowami, tak jak opisałby je ktoś z rodziny: „Przez minutę nie reaguję, skubię ubranie, potem jestem zdezorientowany. To nie jest stan po alkoholu”. Taki opis pomaga uniknąć nieporozumień, np. w sklepie albo w komunikacji miejskiej.

Czy dziecko z padaczką też może nosić opaskę?

Tak. Dla dzieci do około 7 lat są elastyczne opaski SOS dla dzieci, starszym zwykle pasuje opaska 16 cm. W profilu dziecka wpisz numer rodzica, który odbiera najszybciej, i instrukcję uzgodnioną z neurologiem. Przekaż ją też szkole i opiekunom na koloniach.

Czy dane mogę zmieniać sam?

Tak, w każdej chwili, bez kupowania nowego identyfikatora. Zaktualizuj profil po każdej zmianie leków albo po wizycie u neurologa, przy której zmieniono plan działania.